Jakie słowa opisują rzeczywistość AD. 2026❓Zaczynam serię postów z cyklu: Słownik współczesny. Na początek: 📌 enshittification, po polsku: 📌 gównowacenie.

Termin został ukuty przez Cory’ego Doctorowa, kanadyjsko-brytyjskiego blogera, dziennikarza i pisarza science-fiction, w listopadzie 2022 roku i użyty po raz pierwszy w kontekście platform społecznościowych, a szerzej opisanu w jego eseju „TikTok’s enshittification”.

Według Doctorowa 📌enshittification (gównowacenie) to proces degradacji platform internetowych, który przebiega w opisanych przez niego czterech etapach.

Enshittification to nie tylko zjawisko technologiczne, to diagnoza późnego kapitalizmu platformowego. Przypomina nam, że jeśli nie płacimy za produkt, to my nim jesteśmy, a jeśli już zapłacimy, to i tak możemy zostać sprzedani komuś innemu, gdy tylko wykresy w tabelkach przestaną rosnąć wystarczająco szybko.

Tylko, że – moim zdaniem – dotyczy nie tylko platform cyfrowych, ale także wielu innych obszarów współczesnego świata i biznesu. Sam stosowałem słowo: 📌 bylejakość, myślę jednak, że gównowacenie jest bardziej obrazowe i bardziej trafiające do odbiorcy.

Przykłady❓
Proszę bardzo – oto kilka z nich:

👉 Permanentnie spóźniające się pociągi,
👉 Błędy w – często newralgicznych - systemach informatycznych dla klientów dużych korporacji,
👉 Dostawca hostingu nie potrafiący zrobić migracji na nowe serwery w planowanym czasie,
👉 Kierownik projektu permanentnie nie dotrzymujący obietnic i terminów.

To tylko kilka moich doświadczeń z ostatniego kwartału. Myślę, że te moje doświadczenia nie są czymś wyjątkowym, że wszyscy doświadczamy tego gównowacenia w coraz większej skali i w coraz groźniejszych sytuacjach.

👉 Bo naprawdę groźnie robi się, gdy gównowacenie wkracza do obszaru myślenia i rozumowania. Gdy nasza zdolność do głębokiej analizy, krytycznego osądu i budowania trwałych modeli myślowych ulega degradacji pod wpływem zewnętrznych bodźców cyfrowych i ekonomicznych.
👉 To nie tylko problem „głupiejącego internetu”, ale realna zmiana w naszych procesach poznawczych

Przyczyny ❓
Moim zdaniem jedną z głównych przyczyn jest współczesny, XXI wieczny system biznesowy: ma być szybko, jak najszybciej, a nie dobrze, czyli zgodnie z kryteriami jakościowymi. Czynnik szybkości wzmacniany jest dodatkowo przez czynnik nowości. Jeśli produkty mają bardzo krótki żywot, a konsumenci wiedzą, że wkrótce zostaną zastąpione innymi, to naprawdę nie trzeba się starać, wystarczy … bylejakość.

Swoją cegiełkę – zwłaszcza w obszarze gównowacenia procesów poznawczych i myślenia - dokładają tzw. media (anty)społecznościowe oraz AI.

A jakie przykłady gównowacenia ze swojego podwórka Ty byś podał?
Napisz – może uda się nam zebrać ich wspaniałą kolekcję.

👉 Kluczowe pytanie to oczywiście: czy to zjawisko można jeszcze w jakiś sposób ograniczyć albo nawet wyeliminować ❓
Hamlet rzekłby: „Oto jest pytanie”.

Kolejna pozycja Słownika już w kolejnym tygodniu.
Stay tuned.